Rzeźbotwórcza działalność wiatru

Kolejny materiał przeznaczony w szczególności dla maturzystów. Na maturze bardzo często pojawiają się pytania dotyczące form rzeźby a część z nich polega (znacznie upraszczając) na uzupełnianiu brakujących informacji. Poniżej znajduje się maksymalnie skompresowana dawka wiedzy w postaci tabelki skupiającej się na trzech elementach: nazwie formy terenu, czynniku rzeźbotwórczym oraz procesie, który prowadzi do powstania danej formy terenu.  Jeszcze niżej znajduje się wyjaśnienie wybranych pojęć.

Rzeźbotwórcza działalność wiatru – procesy eoliczne

Czynnik rzeźbotwórczy

Proces rzeźbotwórczy

Forma terenu

wiatr

deflacja

rynna, misa deflacyjna

wiatr

deflacja

bruk deflacyjny

wiatr

korazja

jardangi

wiatr

korazja

graniaki

wiatr

korazja

grzyb skalny

wiatr

akumulacja

wydma paraboliczna

wiatr

akumulacja

barchan

wiatr

akumulacja

wydma poprzeczna

wiatr

akumulacja

wydma podłużna

wiatr

akumulacja

wydma gwiaździsta

wiatr

akumulacja

zmarszczki eoliczne

(ripplemarki)

Bruk deflacyjny – teren pokryty grubszym materiałem, którego wiatr nie jest już w stanie przenosić. Powstaje na terenie z którego wiatr wywiał już drobny materiał (pył, piasek) a pozostał cięższy materiał, którego wiatr nie może unieść. 

Kamienie widoczne na zdjęciu tworzą bruk deflacyjny / Obraz Beatrice Schmuki z Pixabay

Graniaki – okruchy skalne, kamienie, które posiadają oszlifowaną powierzchnię z dwóch stron, która tworzy ostrą krawędź. Szlifowanie odbywa się przez ziarenka piasku, które nosie wiatr. 

Grzyb skalny  pojedyncze skały o wysokości do kilku metrów, których dolna część jest węższa w stosunku do wyżej znajdujących się fragmentów skały. Dzieje się tak dlatego, że większość piasku jest transportowana nisko nad powierzchnią terenu i to właśnie te części skały są najsilniej szlifowane przez niesione przez wiatr ziarenka piasku. 

Grzyb skalny / Obraz Jim Black z Pixabay



Jardangi  ostre grzbiety ułożone równolegle oddzielające od siebie kolejne obniżenia. Ich wysokość może dochodzić do 200 m a długość do kilkudziesięciu kilometrów. Powstaje na obszarze gdzie występują wiatry o stałych kierunkach. Wiatr niosąc ze sobą materiał szlifuje nim podłoże prowadząc do powstania obniżeń w miejscu gdzie skały są mniej odporne, a następnie stałe je pogłębia. Grzbiety powstają w miejscach, gdzie skały są nieco bardziej odporne na niszczenie.