Kolejny materiał przeznaczony w szczególności dla maturzystów. Na maturze bardzo często pojawiają się pytania dotyczące form rzeźby a część z nich polega (znacznie upraszczając) na uzupełnianiu brakujących informacji. Poniżej znajduje się maksymalnie skompresowana dawka wiedzy w postaci tabelki skupiającej się na trzech elementach: nazwie formy terenu, czynniku rzeźbotwórczym oraz procesie, który prowadzi do powstania danej formy terenu. Jeszcze niżej znajduje się wyjaśnienie wybranych pojęć.
|
Rzeźbotwórcza działalność wiatru – procesy eoliczne |
||
|
Czynnik rzeźbotwórczy |
Proces rzeźbotwórczy |
Forma terenu |
|
wiatr |
deflacja |
rynna, misa deflacyjna |
|
wiatr |
deflacja |
bruk deflacyjny |
|
wiatr |
korazja |
jardangi |
|
wiatr |
korazja |
graniaki |
|
wiatr |
korazja |
grzyb skalny |
|
wiatr |
akumulacja |
wydma paraboliczna |
|
wiatr |
akumulacja |
barchan |
|
wiatr |
akumulacja |
wydma poprzeczna |
|
wiatr |
akumulacja |
wydma podłużna |
|
wiatr |
akumulacja |
wydma gwiaździsta |
|
wiatr |
akumulacja |
zmarszczki eoliczne (ripplemarki) |
Bruk deflacyjny – teren pokryty grubszym materiałem, którego wiatr nie jest już w stanie przenosić. Powstaje na terenie z którego wiatr wywiał już drobny materiał (pył, piasek) a pozostał cięższy materiał, którego wiatr nie może unieść.
![]() |
| Kamienie widoczne na zdjęciu tworzą bruk deflacyjny / Obraz Beatrice Schmuki z Pixabay |
Graniaki – okruchy skalne, kamienie, które posiadają oszlifowaną powierzchnię z dwóch stron, która tworzy ostrą krawędź. Szlifowanie odbywa się przez ziarenka piasku, które nosie wiatr.
Grzyb skalny – pojedyncze skały o wysokości do kilku metrów, których dolna część jest węższa w stosunku do wyżej znajdujących się fragmentów skały. Dzieje się tak dlatego, że większość piasku jest transportowana nisko nad powierzchnią terenu i to właśnie te części skały są najsilniej szlifowane przez niesione przez wiatr ziarenka piasku.
![]() |
| Grzyb skalny / Obraz Jim Black z Pixabay |
Jardangi – ostre grzbiety ułożone równolegle oddzielające od siebie kolejne obniżenia. Ich wysokość może dochodzić do 200 m a długość do kilkudziesięciu kilometrów. Powstaje na obszarze gdzie występują wiatry o stałych kierunkach. Wiatr niosąc ze sobą materiał szlifuje nim podłoże prowadząc do powstania obniżeń w miejscu gdzie skały są mniej odporne, a następnie stałe je pogłębia. Grzbiety powstają w miejscach, gdzie skały są nieco bardziej odporne na niszczenie.


