Na początek kilka słów na temat rekordów.
A w jaki sposób powstają wodospady? Tworzą się wtedy, gdy rzeka w wyniku erozji wgłębnej dokopie się do bardziej odpornych skał. Taki wodospad tworzy lokalną bazę erozyjną, czyli poziom, poniżej którego rzeka znajdująca się powyżej wodospadu nie może się wciąć w podłoże.
Jednak rzeka jest uparta i stopniowo ten próg skalny będzie ulegał niszczeniu a w konsekwencji sam wodospad będzie się cofał. Powodują to dwa procesy, przy czym właściwie jeden jest efektem drugiego.
Ale po kolei.
Woda spadając nie ląduje sobie grzecznie i płynie dalej, ale na dole wpada w ruch wirowy a razem z nią materiał o różnej grubości. Ten ruch wirowy wody nazywa się eworsja. Będzie on powodował powstawanie kotła eworsyjnego, czyli zagłębienia, które powstaje u podnóża wodospadu lub progu skalnego. Zagłębienie, jak sama nazwa wskazuje to taka dziura w ziemi, ale dla nas będzie niewidoczna, bo znajduje się w dnie rzeki. Ok, możemy ją zobaczyć, gdy odpompujemy rzekę, tylko po co to robić? Wystarczy znaleźć rzekę okresową z progami skalnymi. No i znalazłem taką dla Was.
Kanion Jakuba na wyspie Rodos to miejsce gdzie w lecie (klimat śródziemnomorski – brak opadów) rzeka odsłania swoje dno. Idąc doliną rzeki decydujemy się na podejście pod kilka takich progów. Czwarty był ponad moje możliwości a poza tym było już widać piąty, który doskonale dokarmiał mój lęk wysokości. To co widać na zdjęciach poniżej to przykłady kotła eworsyjnego. Doskonale widać, że woda wcięła się w skały bliżej progu skalnego i w miarę oddalania się od niego, wysokość na jakiej znajdowałoby się dno koryta rzeki delikatnie wzrasta.
To nie jest jednak jedyna forma terenu, jaka powinna kojarzyć się z wodospadami. Oprócz kotła eworsyjnego, drugą charakterystyczną formą jest nisza eworsyjna. Jest to zagłębienie w progu skalnym, które w sytuacji gdy będzie się ono powiększać i podcinać podstawę progu skalnego w końcu doprowadzi do osunięcia się skał tworzących wodospad. Będzie to również oznaczać, że próg wodospadu cofnie się w porównaniu do pierwotnego miejsca w którym się znajdował czyli pojawia nam się drugi z procesów – erozja wsteczna.
W tym samym kanionie Jakuba udało mi się sfotografować delikatnie zarysowaną niszę eworsyjną, jednak zdecydowanie lepiej jest ona widoczna na kolejnych zdjęciach pochodzących z Islandii (źródło: Pixabay).
A na sam koniec pokazuję jeszcze zestawienie wszystkiego w jednym miejscu – czyli ilustracja i rzeczywistość.
Jak nauczyć AI geografii? Czyli jak wykorzystać Teachable Machine w edukacji geograficznej.
Nie zawsze korzystanie ze sztucznej inteligencji musi oznaczać pójście na łatwiznę czy szukanie szybkich rozwiązań.
Podcast GeoEdukacja w rozmowie z Torbą Reportera
Pierwszy raz w podcaście nie rozmawiam sam ze sobą. A to dlatego, że tym razem,
Mapa synoptyczna
Mapa synoptyczna, czyli prognoza pogody. To zagadnienie, które może sprawiać sporo problemów, ale jeżeli zwróci
Zmiany poziomu morza
W kwestii zmiany poziomu morza, zacznijmy od przyczyn.Co powoduje wzrost poziomu morza?Większość osób odpowie na
Rozwój przemysłu w Europie
Rewolucja przemysłowa to okres wielkich przemian gospodarczych i społecznych, który zapoczątkował nowoczesny rozwój przemysłu. Przemysł
