Krzemień

Post author:admin
Post published:3 października, 2022
Post category:5. litosfera
Post comments:0 Komentarzy

Tags: kanion, konkrecje, krzemień, krzemionki opatowskie

Krzemień jest skałą osadową. W dawnych czasach był wykorzystywany do wyrobu broni (groty strzał, siekiery), narzędzi, krzesania ognia. Dzisiaj jednak o krzemieniu jako o skale.

Można go spotkać w skałach węglanowych (np. w wapieniach) w postaci konkrecji (czyli zespołu minerałów, które narastają od środka na zewnątrz – przeciwieństwem jest geoda, gdzie minerały narastają do środka) o kształcie soczewki lub bulwy.

W Polsce, chyba najbardziej znanym miejscem występowania krzemienia są Krzemionki Opatowskie. Znajdują się tam prehistoryczne kopalnie krzemienia pasiastego , które funkcjonowały pomiędzy IV a II tysiącleciem p.n.e), a ozdobny krzemień pasiasty trafiał stamtąd do miejsc oddalonych o ponad 600 km. Obecnie neolityczne kopalnie krzemienia wpisane są od 2019 roku na Listę Światowego dziedzictwa UNESCO, jako 16 obiekt z Polski. Można zwiedzać tam kopalnie oraz jeden z najstarszych karajobrazów przemysłowych na świecie – a raczej tego, jak poradziła sobie z nim przyroda (zdjęcie poniżej).

Same kopalnie są dosyć ciekawe i robią wrażenie. Niestety ja po wizycie tam odczuwam niedosyt – bardzo wiele zależy od przewodnika. Oj bardzo wiele. W każdym razie w samej trasie podziemnej znajdziemy ślady obecności górników w postaci np. zadymionych ścian od łuczywa. W samych korytarzach zaobserwujemy wiele konkrecji krzemiennych, które występują na podobnej głębokości (zdjęcia poniżej).

Z powstawaniem krzemienia, sprawa nie jest taka prosta i na ten temat istnieje wiele teorii.

W 1989 roku Ryszard Michniak opisał trzy możliwości powstawania konkrecji krzemieni:

Krzemienie śródwarstwowe tworzące się w osadzie lub w zwięzłej skale w wyniku aktywności jąder (ośrodków) krystalizacji, rozrastających się dzięki dyfuzyjnemu wyrównywaniu stężeń roztworów porowych.
Krzemienie będące konkrecjami dennymi, tworzącymi się na granicy różnych środowisk geochemicznych (krzemionka ulegała wytrąceniu z roztworów pochodzenia morskiego i lądowego).
Krzemienie stanowiące nagromadzenie warstwowo ułożonego żelu krzemionki, wtórnie porozrywanego na izolowane fragmenty w wyniku procesów rekrystalizacji i odwodnienia (zmniejszenia objętości) pod wpływem nacisku skał nadległych.

I kilka teorii na temat tego, jak mogły one powstać:

Teoria „upwellingu” – rozwoju organizmów krzemionkowych w strefach wznoszenia się prądów morskich z głębszych do płytszych partii zbiornika morskiego.
Teoria transportu krzemionki koloidalnej przez prądy denne z delt i estuariów do głębszych partii zbiorników morskich.
Teoria rozpuszczania krzemionki zawartej w okrzemkach, radiolariach i/lub gąbkach, a następnie jej przemieszczania i powtórnego wytrącania się w obrębie wyżej położonych serii skalnych na etapie diagenezy lub epigenezy (fot. 26-29).
Teoria mieszania się wód morskich i słodkich oraz krążenia w basenie zhybrydyzowanych wód zawierających krzemionkę.
Teoria hydrotermalna, czyli powstawanie konkrecji krzemieni w wyniku działalności podmorskich źródeł hydrotermalnych, zasilających zbiornik w roztwory wzbogacone w krzemionkę.

A do tak małego podsumowania w zakresie krzemienia skłoniły mnie wakacyjne podróże. Konkrecje krzemieni, które można zobaczyć w kopalniach w Krzemionkach Opatowskich, można czasem spotkać “na powierzchni”. Wystarczy, aby coś je odkopało. W moim przypadku “górnikiem” była rzeka a konkrecje krzemieni w bardzo dużej ilości udało się odszukać w kanionie, który wyrzeźbiła (Kanion Jakuba, Rodos, Grecja). Zdjęcia z tego kanionu poniżej.